İlkokulda sınıf duvarındaki mevsimler görselini hatırlıyor musunuz? Her bir mevsimin karakteristik özelliği ve o mevsimdeki sosyal hayat resmedilmişti. Benim sınıfımdaki görsel elips şeklindeydi ve mevsimleri zihnimde bir zaman çemberine oturtmama sebep olmuştu. Aşağıda kış, sağda ilkbahar, sonra üstte yaz ve sol şeritte sonbahar olarak hayal ederim hep. Eylül ayının sonuna geldiğimiz şu günlerde kafamdaki çemberin sol üstünde bir yerdeyiz yani. Aşağıdakine benzer ama ilkbahar ile yaz yer değiştirmiş şekilde hayal ederim.

Bu görseller mevsimleri çok güzel karakterize etse de mevsim geçişlerini göstermez. Mesela kışın karlı günlerinden bir anda ilkbaharın kuş cıvıltılı ılık günlerine uyanmayız değil mi? Veya yazın sıcağından sarı yapraklı sonbahar günlerine keskin bir geçiş yapmayız. Her zaman bir geçiş periyodu mevcuttur. Biraz geçişlerden konuşalım.

Mevsim Geçişleri

Yaz mevsiminde sabah evden çıkarken dışarıya bile bakmadan kısa kollu ve hafif kıyafetler tercih edersiniz. Mevsimin yaz olduğunu bilirsiniz. Bunun için takvime bakmaya ihtiyaç duymazsınız, vücudunuz ve hayat tecrübeniz size rehberlik eder. Yazın son günlerinde gündüzler kısalmaya başlar, güneş daha az tepede kalır, akşamları bir tık serin olmaya başlar, bazen ani ve kısa süreli yağmurlar yağar. Ama hava çoğunlukla güneşli ve sıcaktır dolayısıyla günlük rutininizi değiştirme ihtiyacı duymazsınız, kısa kollu kıyafetler tercih etmeye devam edersiniz. Günler ilerledikçe hava daha tutarsız hale gelir. Kısa kolluyla başladığınız günün ilerleyen saatlerinde ceket giyme ihtiyacı hissedersiniz, kıyafet seçimi zorlaşır, mekana gittiğinizde içeride mi dışarıda mı oturmalı karar veremezsiniz. Yanınıza mont alsanız sizi pişman edebilir, hatta erebilirsiniz 🙂

Benzer şekilde kıştan ilkbahara geçişler de sıkıntılıdır, hava tutarsızdır, ne giyseniz rahat edemezsiniz, sürekli tedarikli olmak gerekir vs vs…

Traderlar bu tür sorunlarla daha çok karşılaşırlar çünkü fiyat hareketi trend değişimleri sırasında tutarsız ve volatil olur. Ne çizseniz ne yapsanız, stopu nereye koysanız piyasa sizi gafil avlar. Mont elde gezer gibi onulmaz dertlere salınırsınız 🙂

Diğer taraftan, yaz ortasında yağan birkaç saatlik bir yağmur moralinizi bozmaz, hatta sevinçle karşılarsınız. Günlük kararlarınızı değiştirmenize gerek yoktur, yazın bütün hızıyla devam ettiğini bilirsiniz. Benzer şekilde kış mevsiminde sıcak geçen birkaç gün yüzünden sobayı kaldırmaz, kaloriferi kapatmazsınız. Yükselen trendlerde düşüşler alım fırsatı; düşen trendlerde yükselişler satış fırsatıdır ta ki düzeltmelerin sayısı ve şiddeti artana kadar.

Trend Geçişleri

Bilirsiniz, fiyat sonsuza kadar yükselmez veya düşmez. Trendler değişir fakat genelde bir anda değil, tıpkı mevsimler gibi çalkantılı geçiş süreçlerinden geçerler. Biz bunlara acumulation (toplama) ve dağıtım (distribution) isimleri de veririz. Bunlar ters yönlü iki büyük trend arasındaki olmazsa olmaz geçiş süreçleridir. Sadece büyük zaman dilimlerinde değil, her zaman diliminde bu geçiş fazları mevcuttur.

Ortalama piyasa katılımcısı hava değişimi sinyallerini görmezden gelirken, iyi traderlar bu geçiş periyodunu tanımlamayı iyi bilirler ve şartlara adapte olurlar. Ortalama trader daha çok üşütüp, daha çok yağmura yakalanırken, iyi traderlar havanın belirsiz olduğu günlerde evde kalırlar veya çıkmaları gerekiyorsa mutlaka hazırlıklı olurlar.

Fiyat ne gibi işaretler verir? Mesela öncelikle momentum kaybı yaşanır. İtkisel hareketler kısalır, düzeltmeler derinleşir. Momentumla ilgili bir yazı yazmıştım, mutlaka okuyun:

Price Action ve Momentum Ölçümü

Mevsimin, yani trendin gidişatını ölçmede kullanabileceğimiz bir başka araç ise hareketli ortalamalar olabilir. Nasıl kullanılacağını aşağıdaki yazıda anlattım. Buyursunlar:

Hareketli Ortalamalar İle Trend Takibi

Bir başka araç ise Stochastic RSI göstergesinden faydalanmak olabilir. Mevsim ve hava şartları arasındaki uyumsuzuluğu belirler gibi fiyat hareketindeki uyumsuzlukları tespit edebilirsiniz:

Stoch RSI’da Gizli Uyumsuzluklar

Mont Beni

Özellikle yeni başlayan trader adaylarında dibi ve tepeyi bulmaya çalışmak gibi bir eğilim var. Bu çaba, Umut Sarıkaya’nın karikatiründeki sıcak havada montla gezen gencin yaşadığı sıkıntıdan başkasını getirmez. Umarım bu yazıyla birlikte dip ve tepeyi bulma arayışını bir kenara bırakıp trend değişimlerini çalışmaya ve değişime adapte olmaya başlarlar.

Bir diğer grup ise havanın sürekli sıcak ve güneşli olacağına inanır. Onlara göre sonbahar hiç gelmez, havuz başı partileri hiç bitmez, kış diye bir mevsim zaten yoktur. Borsa sürekli yükselmeli, aracı kurumlar sürekli alım yapmalıdır. Maalesef böyle bir dünya mümkün değil, ayrıca bu beklenti finansal piyasaların doğasına da aykırıdır.